Takeaways

• Η Τουρκία συνδέει πλέον ευθέως τα ελληνοτουρκικά και το Κυπριακό με τις ευρύτερες γεωπολιτικές της επιδιώξεις και την αντιπαράθεσή της με το Ισραήλ.
• Ο πρόεδρος Ταγίπ Ερντογάν απείλησε με σκληρή αντίδραση, κατηγορώντας Ελλάδα και Κύπρο ότι λειτουργούν ως υπεργολάβοι του σιωνισμού στην Ανατολική Μεσόγειο.
• Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης συναντήθηκε στη Σόφια με τον Τούρκο ομόλογό του Χακάν Φιντάν, χωρίς ωστόσο να υπάρξει σύγκλιση στις θέσεις των δύο πλευρών.
• Η Άγκυρα στοχεύει στην απομόνωση της Κυπριακής Δημοκρατίας, αντιδρώντας στην ενίσχυση των αμυντικών και ενεργειακών της σχέσεων με διεθνείς συμμάχους.
• Ο ΟΗΕ επιδιώκει τη σύγκληση Πενταμερούς Διάσκεψης για το Κυπριακό, παρά το μεγάλο χάσμα που παραμένει στις θέσεις των εμπλεκόμενων πλευρών.

Σε νέο, πιο δύσβατο και περίπλοκο πλαίσιο μεταφέρει η Αγκυρα τα ελληνοτουρκικά και το Κυπριακό, καθώς πλέον τα συνδέει ευθέως με τις ευρύτερες γεωπολιτικές επιδιώξεις της, αλλά και την αντιπαράθεσή της με το Ισραήλ, η οποία τείνει να λάβει χαρακτήρα στρατηγικής αναμέτρησης. Οι ενδείξεις γι’ αυτή την αλλαγή προσανατολισμού της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής ήταν πολλές το προηγούμενο διάστημα, αλλά οι τελευταίες δηλώσεις του προέδρου Ταγίπ Ερντογάν στην Κ.Ο. του κυβερνώντος κόμματος ΑΚΡ την περασμένη Τετάρτη αποτύπωσαν όλο το πλαίσιο της νέας τουρκικής προσέγγισης. Η Τουρκία πλέον δεν αρκείται στην αμφισβήτηση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων, ούτε φυσικά σε μια λύση μέσω του διαλόγου που θα εξασφαλίζει τα δικαιώματα των δύο χωρών σε θαλάσσιες ζώνες βάσει του Διεθνούς Δικαίου. Η Αγκυρα απαιτεί πια να έχει λόγο στην άσκηση της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής, να έχει βέτο στις συμμαχικές της συμφωνίες και, κυρίως, να εμποδίσει οποιαδήποτε σχέση της Ελλάδας και της Κύπρου με το Ισραήλ, το οποίο θεωρεί πλέον στρατηγικό αντίπαλο και μείζονα απειλή για την εθνική της ασφάλεια. Με την αντίληψη αυτή πλέον, η οποιαδήποτε συζήτηση για τις οριοθετήσεις στο Αιγαίο αποκτά άλλη διάσταση, καθώς για την Τουρκία εντάσσεται στον δικό της σχεδιασμό για ακύρωση των υποτιθέμενων σχεδίων περικύκλωσής της, που εξυφαίνονται κυρίως από το Ισραήλ και τους «πρόθυμους συμμάχους» του.

Γεραπετρίτης – Φιντάν

Την Τετάρτη στη Σόφια ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης είχε συνάντηση έπειτα από αρκετό καιρό με τον Τούρκο ομόλογό του Χακάν Φιντάν, σε μια προσπάθεια διερεύνησης των προθέσεων της τουρκικής πλευράς, επισήμανσης των παρενεργειών που θα είχε η νομοθέτηση ακραίων θέσεων περί «Γαλάζιας Πατρίδας» και της ανάγκης διατήρησης των ήπιων τόνων σε μια περίοδο γενικευμένης αστάθειας στην ευρύτερη περιοχή. Και μάλιστα σε μια στιγμή όπου ο χρόνος μετράει αντίστροφα για τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Αγκυρα, στις 7-8 Ιουλίου, που θα διεξαχθεί με την παρουσία του προέδρου Τραμπ και με μεγάλο θέμα την ταυτοτική κρίση στην οποία έχει εισέλθει η Συμμαχία μετά την αποδυνάμωση και υπονόμευση της Διατλαντικής Σχέσης από τον Αμερικανό πρόεδρο, ενώ συνεχίζονται ο πόλεμος στην Ουκρανία και οι συγκρούσεις στο Ιράν. Παρά το θετικό κλίμα που ήθελαν να εκπέμψουν οι δύο υπουργοί Εξωτερικών, είναι σαφές ότι οι παρατηρήσεις του Γ. Γεραπετρίτη δεν έδειξαν να βρίσκουν ανταπόκριση από τον Χ. Φιντάν, ο οποίος εξάλλου βρίσκεται σε μια ιδιαίτερα λεπτή φάση, καθώς προσπαθεί να ισορροπήσει στην κινούμενη άμμο του εσωτερικού πολιτικού σκηνικού, αλλά και εν μέσω των προσπαθειών του να βρει ρόλο η Τουρκία στην κρίση του Ιράν και να αποκαταστήσει τις σχέσεις με την Ουάσινγκτον.

Ισχυρισμοί

Ο Χ. Φιντάν, σύμφωνα με την επίσημη διαρροή διπλωματικών πηγών στο Anadolu, επέμεινε στο νομοθέτημα για τα «δικαιώματα» της Τουρκίας, υποστηρίζοντας ότι θα στηρίζεται στο Διεθνές Δίκαιο και θα σέβεται τα δικαιώματα των γειτόνων της χώρας, απαιτώντας, όπως είπε, αντίστοιχο σεβασμό από τους γείτονες. Ο Τούρκος πρόεδρος στην ομιλία του στην Αγκυρα έθεσε ευθέως κόκκινες γραμμές, δηλώνοντας ότι η «ασφάλεια της Τουρκίας ξεκινά από τη Δαμασκό και τη Βηρυτό», τις οποίες όμως στην παρούσα φάση δεν μπορεί να υπερασπιστεί η Τουρκία απέναντι σε ένα Ισραήλ που με δυσκολία χειραγωγείται και από αυτές ακόμη τις ΗΠΑ. Ο Ερντογάν, επίσης, συνέδεσε ευθέως την Κύπρο και την Ελλάδα (χωρίς ρητή αναφορά στη χώρα μας), υποστηρίζοντας ότι «με φιλοδοξίες που ξεπερνούν κατά πολύ το ανάστημά τους έχουν ανέβει στο σκάφος των ραδιουργιών του Ισραήλ και έχουν αναλάβει ρόλο υπεργολάβου του σιωνισμού για κάποιες απατηλές φαντασιώσεις στην Ανατολική Μεσόγειο», και απηύθυνε την απειλή «…να μην προσδεθεί κανείς στο άρμα της σιωνιστικής δολοφονικής σπείρας. Εάν υπάρξει επιβουλή κατά του δικαίου και των δικαιωμάτων της Τουρκίας και των Τουρκοκυπρίων στην Ανατολική Μεσόγειο, θέλω να γίνει γνωστό ότι η αντίδρασή μας θα είναι πολύ σαφής και πολύ σκληρή». Στην Αγκυρα βεβαίως δεν περνά απαρατήρητο το γεγονός ότι την επόμενη μέρα των δηλώσεων Ερντογάν στις ΗΠΑ πραγματοποιήθηκε μία ακόμη συνεδρίαση του σχήματος 3+1 (Ελλάδα, Κύπρος, Ισραήλ + ΗΠΑ) σε επίπεδο υπουργών Ενέργειας. Επίσης υπογράφηκε, παρουσία και του Ελληνα υπουργού Σταύρου Παπασταύρου η διακήρυξη για την ίδρυση του Κέντρου Ενέργειας Ανατολικής Μεσογείου (EMEC), το οποίο θα αποτελέσει το σταθερό σημείο έρευνας και ανάπτυξης για την ενεργειακή ασφάλεια και τη συνεργασία στην Ανατολική Μεσόγειο.

Στο στόχαστρο η Λευκωσία

Το αμέσως επόμενο διάστημα η Αγκυρα, χωρίς να αφήνει από το μικροσκόπιό της όλες τις κινήσεις της Ελλάδας στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, βάζει στο στόχαστρο την Κύπρο, καθώς η αναβάθμιση της Κυπριακής Δημοκρατίας, η ενίσχυση των σχέσεών της -και σε αμυντικό επίπεδο- με τις ΗΠΑ, τη Γαλλία, αλλά και το Ισραήλ και η ανάδειξη της ευρωπαϊκής ρήτρας αμοιβαίας συνδρομής βάσει του άρθρου 42.7 της Συνθήκης της Λισαβόνας διαμορφώνουν μια ενισχυμένη ομπρέλα προστασίας της Κύπρου απέναντι στις τουρκικές απειλές. Συγχρόνως, ενισχύουν την Κυπριακή Δημοκρατία εν όψει διεργασιών στο Κυπριακό, όπου ο Ερντογάν θέλει να βρει απέναντί του μια απομονωμένη, αδύναμη και χωρίς διεθνή ερείσματα Κύπρο. Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες θέλει πριν από το τέλος του χρόνου, οπότε λήγει η θητεία του, η οποία ήταν φτωχή σε αποτελέσματα, να συγκαλέσει, ίσως και πριν από τον Αύγουστο, μια Πενταμερή Διάσκεψη, η οποία θα εισέλθει στην ουσία του Κυπριακού και δεν θα περιοριστεί σε Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης (ΜΟΕ). Μεγάλο εμπόδιο παραμένει, παρά τη φημολογία περί δήθεν πιο ευέλικτης στάσης από τον Ερντογάν, η τουρκική θέση για εγκατάλειψη ή αλλοίωση του πλαισίου που προβλέπουν τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Ο Γ. Γεραπετρίτης και ο Χ. Φιντάν συζήτησαν στη Σόφια τις εξελίξεις αυτές στο Κυπριακό, καθώς η προσωπική απεσταλμένη του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ, Μαρία-Ανχελα Ολγκίν, θα επισκεφθεί και τις δύο πρωτεύουσες. Είναι, όμως, σαφές ότι υπάρχει μεγάλη απόσταση μεταξύ των δύο πλευρών και, πάντως, το Κυπριακό δεν είναι το θέμα που θα μπορούσε να φέρει πιο κοντά την Ελλάδα και την Τουρκία.