Ἰδιῶτες περιηγητές ἤ σκέτο …συνωμότες;

Ἡ ἀποκάλυψις μίας συνωμοσίας, ποὺ διαρκεῖ ἔως σήμερα.

Εἶναι γνωστοὶ στοὺς ἐρευνητὲς ὅσοι ἀπὸ τοὺς ξένους ἄρχισαν νὰ φθάνουν στὴν Ἑλλάδα, γύρω στὸ 1700 καὶ ἄρχισαν νὰ ἀποτυπώνουν στὸ χαρτὶ τὶς ἀρχαιότητες, τὶς ἐκκλησίες καὶ ὁ,τιδήποτε ἄλλο ἐνόμιζαν ὅτι ἄξιζε τὸν κόπο νὰ ἐπιδειχθῇ στὴν Εὐρώπη.

Μερικοὶ ἀπὸ αὐτοὺς -πολὺ ἀξιόλογοι, δὲν τὸ κρύβω – ἔχουν βοηθήσει καὶ ἐμέναν στὰ ἀρχικὰ ἐρεθίσματά μου, σχετικὰ μὲ τὶς ἔρευνες στὸν Ἑλλαδικὸ χῶρο, ποὺ ἄρχισα πολὺ νωρίς. Ἄλλοι ὅμως ἀπὸ τοὺς λεγομένους περιηγητὲς – ἰδίως ζωγράφοι, ἀρχιτέκτονες, χαράκτες καὶ ἐπιστήμονες – τὸ ἴδιο ἀξιόλογοι καί, ἴσως ἀργότερα ἐξελιχθέντες σὲ μεγάλα ὀνόματα στὸν εὐρωπαϊκὸ χῶρο τῶν γραμμάτων καὶ τῶν τεχνῶν, εἶμαι πεπεισμένος ὅτι ἦλθαν στὴν Μαγικὴ μας Χώρα μὲ σαφεῖς καὶ εἰδικὲς ἐντολές, τὶς  ὁποῖες ἐξετέλεσαν μὲ κάθε εὐσυνειδησία πρὸς τοὺς πάτρωνές τους.

Ἡ ἐξελληνισθείσα λέξις «σπόνσωρ», οὗσα ἀγγλική, ἦταν φαίνεται γνωστὴ παλαιόθεν, διότι οἱ πάτρωνες τῆς ἐποχῆς ἐκείνης δὲν ἦσαν κάτι ἄλλο, παρὰ οἱ σημερινοὶ σπόνσορες!
Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπο λοιπόν, οἱ ἀνωτέρω περιηγητές, γιὰ νὰ ἔλθουν στὴν τότε Ἑλλάδα, θὰ χρειάζονταν τὴν βοήθεια, τὴν ὑλικὴ – πρὸ παντὸς – καὶ τὴν ἠθική, ἀλλὰ βεβαίως καὶ τὴν πολιτική, πρὸ κειμένου νὰ πραγματοποιήσουν ἕνα τόσο μεγάλο, τόσο ἐπικίνδυνο καὶ τόσο ἀκριβὸ ταξείδι. Αὐτὴν τὴν ἐποχή, γύρω στὰ 1700, ἡ ταπεινή μας χώρα ἀρχίζει νὰ ἕλκῃ τὸ ἐνδιαφέρον τῶν Dilettanti!!!

Στὸν πρόλογο τοῦ βιβλίου «Travels in Greece», τοῦ Richard Chandler (Oxford 1775), διαβάζουμε τὴν ἐξῆς ἀφιέρωση:

Πρὸς τὴν ἑταιρεία τῶν Dilettanti:

Κύριοι,
Εἶναι φυσικὸ ἡ ἀφήγησις ἑνὸς ταξειδίου, μὲ δικές σας ἐντολὲς καὶ δαπάνες, σὲ μακρυνὴ χώρα, νὰ ἀξιώνῃ τὴν τιμὴ τῆς πατρωνίας σας, καθὼς ὑποβάλλεται στὴν κρίση τοῦ κοινοῦ. Ἡ δικαιοσύνη ὁρίζει νὰ ὑποδεικνύῃ ὁ συγγραφεὺς τὶς πηγὲς τῆς γνώσεώς του. Κι ἐὰν ἀπὸ τὸ ἐγχείρημά του ἀποῤῥέῃ πληροφόρησις ἢ ψυχαγωγία, ἡ ἐπιδοκιμασία τοῦ κοινοῦ θὰ πρέπη νὰ ἀπευθύνεται κυρίως στοὺς ἐντολεῖς του. Ἀλλά, ἐκτὸς ἀπὸ αὐτό, ὁ συγγραφεὺς εἶναι εὐτυχὴς ποὺ τοῦ δίδεται ἡ εὐκαιρία νὰ ὁμολογήσῃ τὴν ὑπερηφανεία του καὶ τὴν χαρά του, γιατὶ ἠργάσθη γιὰ μίαν ἑταιρεία ἀποτελουμένη ἀπὸ τόσο λαμπρὲς καὶ διακεκριμμένες προσωπικότητες, μὲ θησαυροὺς γνώσεων, ὅπως οἱ Dilettanti.

Ποιοί ἦσαν ὅμως οἱ πανίσχυροι αὐτοί ἐντολεῖς πού αὐτοαποκαλοῦντο «ἐρασιτέχνες»;

Ἐπρόκειτο γιὰ μίαν μικρή, ἀρχικῶς, «ἰδιωτική» ἑταιρεία ἀριστοκρατῶν τῆς Ἀγγλίας, οἱ ὁποῖοι ἤσκησαν ἐνεργὸ ἐπίδραση σὲ αἰσθητικά, ἀρχαιολογικά, πολιτικὰ καὶ ἄλλα θέματα καὶ διηύθυναν πολλὲς ἐπιχειρήσεις «ἀρχαιολογικοῦ» ἐνδιαφέροντος.
Ἀντίθετα μὲ ἄλλες παρόμοιες ὀργανώσεις, οἱ «Dilettanti» ἱδρύθησαν κατ’ ἀρχὴν γιὰ «κοινωνικούς» καὶ «ἀνθρωπιστικούς» σκοπούς. Ἡ ἵδρυσίς τους ὅμως, ὅλως περιέργως, συνέπεσε μὲ ὅ,τι μπορεῖ νὰ θεωρηθῇ ὡς γένεσις τῆς συγχρόνου Ἀγγλίας.

Εἶναι ἡ ἐποχὴ ποὺ ὅλες οἱ ἀποστολὲς Ἄγγλων στὸ ἐξωτερικὸ γίνονται μὲ ὁρισμένους σκοποὺς καὶ στόχους, ὥστε νὰ συγκεντρωθοῦν τὰ ἀπαραίτητα «ὑλικά» ποὺ θὰ ἐπιτρέψουν στὴν Ἀγγλία νὰ γίνῃ κοσμοκράτωρ, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐπηρεάζῃ ὅσο τὸ δυνατὸν μακρότερα τὶς τύχες τοῦ κόσμου καὶ τῆς Εὐρώπης. Ἔτσι λοιπόν, τὸ 1774, ἱδρύεται ἡ ἑταιρεία τῶν Dilettanti, ποὺ ὅπως θὰ δεῖτε θὰ μᾶς ἀπασχολήση ἐπὶ μακρόν.

Εἶναι θαυμάσιο ὅτι οἱ Dilettanti – ὡς φαίνεται – εἶχαν τὰ ἴδια μὲ …ἐμέναν ἐνδιαφέροντα. Ἂς σημειώσουμε ἐδῶ ὅτι ἡ ἀποστολὴ ἐκείνη ἐστέφθη ἀπὸ πλήρη ἐπιτυχία, καθ’ ὅσον μὲ τὴν ἐπιστροφή τους στὴν Ἀγγλία μετὰ τριετία (!), μὲ πρόταση τοῦ sir James Gray καὶ τοῦ συνταγματάρχου G. Grey γίνονται μέλη τῶν Dilettanti. Στὰ χρόνια ποὺ θὰ περάσουν, ἀπὸ τότε, ἡ ἑταιρεία συνεχίζει νὰ ἐνδιαφέρεται γιὰ τὴν χώρα μας. Γίνονται κι ἄλλα ταξείδια, ἀπὸ ἄλλους, ὡστόσο, δύο χρόνια πρὶν γίνῃ ἡ ἐπανάστασις τοῦ 1821, ἕνας ἄλλος Ἄγγλος, μέλος κι αὐτῶν τῶν Dilettanti, ὁ William Gell, ἐπισκέπτεται κι αὐτὸς τὴν Ἀττικὴ ἀλλὰ ἐπιμένει στὴν σπηλιὰ τοῦ Νταβέλη! Κάθησε  στὸ ἐκεῖ μοναστήρι περισσότερο ἀπὸ ἕναν χρόνο καὶ τὴν ὥρα του τὴν ἐσπατάλησε σὲ «ἐκδρομές» εἰς τὸ Πεντελικὸν καὶ τὴν σπηλιά του.

Ἀργότερα δὲν μπόρεσα νὰ βρῶ ἄλλα στοιχεῖα ἐπισκέψεων τῶν Dilettanti στὴν Ἀττική. Αὐτὸ φυσικὰ δὲν θὰ πῆ ὅτι ἔπαυσαν οἱ ἐπισκέψεις, ἁπλῶς, λόγῳ ῥαγδαίων γεγονότων ποὺ ἐμεσολάβησαν, ἴσως νὰ πέρασαν ἀπαρατήρητοι.

Καὶ φθάνουμε στὴν δεκαετία τοῦ ’50. Διαβάζοντας γύρω στὸ 1962 παλαιὲς ἐφημερίδες, μοῦ ἔκανε ἐντύπωση ἡ ἐξῆς εἴδησις:

«Μάρτιος τοῦ 1952.
Ἐκ τῶν ἀνακτόρων ἀνακοινοῦται ὅτι τὸ βασιλικὸ ζεῦγος τῆς Ἑλλάδος ἐδεξιώθη εἰς τὰ ἀνάκτορα μέλη τῆς γνωστῆς φιλελληνικῆς ἑταιρείας τῶν Dilettanti! Οὖτοι θὰ ἀρχίσουν περιοδεύοντες εἰς τὴν Ἀττικὴν εἰς ἀρχαιολογικοὺς καὶ ἄλλους τόπους.»!

Πράγματι, οἱ Dilettanti ἐπεσκέφθησαν τόπους τῆς Ἀττικῆς πολλοὺς καὶ διαφόρους. Μεταξὺ αὐτῶν: τὸ σπήλαιον τοῦ Ἀρχεδήμου, τὴν εὑρυτέρα περιοχὴ Σουνίου, τὴν Πεντέλη καὶ τὴν γνωστὴ σπηλιά, τὴν Καισαριανὴ καὶ ἄλλες τοποθεσίες τοῦ Ὑμηττοῦ, τὴν Ἀθῆνα δὲ ἐκτεταμένα μὲ ἐπιμονὴ τὸν λόφο τοῦ Ἀστεροσκοπείου, τὴν Βορεινὴ πλευρὰ τῆς Ἀκροπόλεως καὶ τινὲς ἐκκλησίες τῆς Πλάκας.

Οἱ γνωστοί μας ἑταῖροι λοιπόν, ἀφοῦ ἔμειναν ἐπ΄ ἀρκετόν, ἀνεχώρησαν γιὰ τὴν πατρίδα τους μὲ ἐπισημότητα. Μὲ τὴν ἰδίαν ἐπισημότητα, δύο μῆνες ἀργότερα, ἀνεκοινώθησαν ἀπὸ τὴν ἀμερικανικὴ ξένη ἀποστολὴ στὴν Ἀθῆνα οἱ ἐπιλεχθεῖσες περιοχὲς τῆς Ἀττικῆς, ὅπου θὰ ἐδημιουργοῦντο δύο βάσεις: ἡ μία τῆς ἀμερικανικῆς πολεμικῆς ἀεροπορίας στὸ Ἑλληνικὸ (!) καὶ ἡ ἄλλη τοῦ ἀμερικανικοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ καὶ μάλιστα τηλεπικοινωνιῶν, στὴν Νέα Μάκρη (!).

Ὅπως τὰ πράγματα ἐξελίχθησαν, οἱ δύο βάσες αὐτές, ἐκ τῶν ὁποίων περισσότερο ἡ δευτέρα ἔγινε σπουδαιοτάτης σημασίας, ὅπως θὰ δοῦμε ἀργότερα, δὲν εἶναι παρὰ συνέχεια καὶ ἴσως ἐπιστέγασμα τοῦ ὅ,τι συμβαίνῃ στὴν σπηλιὰ τοῦ Πεντελικοῦ, τὴν γνωστή μας σπηλιὰ τοῦ Νταβέλη.

Powered by

Publish for Free

«Μυστικὴ Ἀθῆνα καὶ Ἀττική».
Γιαννόπουλος Θ. Ἰωάννης

Γιὰ τὴν μεταγραφὴ
Πανορμίτης Σπανὸς

Πηγή:

Ἰδιῶτες περιηγητές ἤ σκέτο …συνωμότες;